درياچه نامند و طول آن از مشرق به مغرب سيصد ميل و عرض آن صد ميل است و نزديك قسطنطنيه يك خليج دريايى از درياى بنطس جدا مىشود كه گويى رودى است ( اشاره به درياى مرمره است ) كه به درياى مصر ( مديترانه ) مىريزد . عرض اين خليج ( مرمره ) در كنار قسطنطنيه سه ميل است . اما درياى گرگان ( خزر ) كه درياى باب يا باب الابواب است ، طول آن از مغرب به مشرق هشتصد ميل و عرض آن ششصد ميل و در آن روبروى گرگان دو جزيره است كه در گذشته آباد بوده است . . . . و زمين را سه قسمت كرده‌اند ؛ نخستين قسمت از كنار درياى اخضر است تا ناحيهء شمال و خليجى كه از بنطس ( درياى سياه ) است تا درياى بزرگ « يعنى ، اقيانوس » و از ميان درياچه مايطس ( آزوف ) تا درياى بنطس امتداد دارد و حدود اين قسمت از زمين از مغرب و شمال درياى اقيانوس غربى است و از ناحيهء جنوب درياى مصر و روم است و از ناحيهء مشرق رود طنايس و درياچهء مايطس است و اين سرزمين به شكل شبه جزيره است و آن را اروفى ( اروپا ) ناميده‌اند . قسمت دوم زمين از ناحيهء جنوب شروع مىشود تا درياى مصر و تا درياى حبش ( هند در سواحل افريقا ) و اين قسمت زمين از مغرب بحر اخضر ( هند ) است و شمال آن درياى مصر و روم و مشرق آن عريش مصر و جنوب آن درياى حبش در مجاورت افريقا و اين قسمت زمين لوبيا ( لوبيه ) نام دارد . قسمت سوم زمين ، بقيه آبادى زمين است تا دورترين نقطهء آن و حدودش از مغرب رود طنايس و رود و خليج عريش و ايله است و جنوب آن درياى يمن [ درياى عرب از شعبات اقيانوس هند ] و هند و مشرق آن دورترين نقطهء آبادى چين در سمت مشرق و خود سرزمين چين است و اين قسمت زمين را آسياى بزرگ نامند و اين سه قسمت زمين داراى اقليمها و ولايتها و سرزمينهاى آباد است . . . » . « 1 »

--> ( 1 ) . اين قسمت مقدمه بتّانى در آثار جغرافيايى زير آمده است : المسالك و الممالك ؛ ص 132 و 133 و كتاب الخراج و صنعة الكتابة ؛ ص 111 و 112 و التنبيه و الاشراف ؛ ص 23 - 30 و تاريخ الادب الجغرافى العربى ؛ ص 118 - 121 .